Welkom bij deel 3, het laatste deel in de reeks over het zenuwstelsel en vruchtbaarheid. In deel 1 keken we naar hoe een chronisch overprikkeld zenuwstelsel zich vastzet in overlevingsstanden zoals de freeze-reactie. In deel 2 doken we dieper: hoe reageert je HPO-as hierop, en wat leert de oosterse geneeskunde ons over die innerlijke storm? Vandaag richten we ons op lichaamsgerichte begeleiding zelf. Hoe helpt het om het bekkengebied weer te laten stromen?
Je zit op de bank, een kaarsje brandt, er staat thee voor je neus en je favoriete serie staat aan. Dit is wat we in het Westen vaak ‘ontspanning’ noemen: de passieve pauze. Een fijne afleiding, maar wie in een IVF- of ICSI-traject zit (of al langer probeert zwanger te worden), weet dat de onrust onderhuids vaak gewoon doorraast. Je zenuwstelsel staat op rood, hoe stil je ook op de bank probeert te zitten.
Ik zie het vaak in de praktijk. Aan de manier waarop een jas wordt opgehangen, of aan de diepe zucht zodra de voeten de massagetafel raken. Die eerste zucht is vaak nog geen ontspanning; het is het eerste wegzakken van de pantsering. Wanneer je omgeving roept dat je “gewoon even moet ontspannen”, is het nog maar de vraag wat dat werkelijk betekent en wat het activeert. Vaak zorgt zo’n goedbedoeld advies juist voor een gevoel van frustratie of falen.
In dit derde deel van onze reeks duiken we onder de oppervlakte. We ontdekken waarom passief rusten chronische stress niet oplost, wat de oosterse geneeskunde ons leert over stroming, en hoe lichaamsgerichte begeleiding bij een kinderwens je helpt om weer te zakken in openheid.
De misvatting: ontspannen op commando werkt niet
Stress kun je niet weggedacht krijgen met je hoofd. Het verschil tussen een passieve pauze en échte zenuwstelselregulatie is pure biologie:
- De passieve pauze: Dit is de tijdelijke afleiding (een warm bad, een serie). Het lost chronische stress niet op als je biologische alarmsysteem diep vanbinnen nog op ‘alarm’ staat.
- Zenuwstelselregulatie: Je zenuwstelsel gelooft pas dat het veilig is als het dat fysiek ervaart. De polyvagaaltheorie van Porges beschrijft hoe het autonome zenuwstelsel reageert op signalen van veiligheid en dreiging. Hoewel deze theorie onderwerp is van wetenschappelijke discussie, sluit de kern aan bij wat veel vrouwen lichamelijk herkennen: je kunt met je hoofd besluiten dat je wilt ontspannen, terwijl je lichaam ondertussen de spanning stevig vasthoudt.
- Hormonale impact: Stresshormonen spelen bovendien een directe rol in de hormonale systemen die betrokken zijn bij de voortplanting en de cyclus (Whirledge & Cidlowski, 2010). Lichaam en vruchtbaarheid staan daarin nooit los van elkaar. Deze stress kent trouwens geen postcode: of de druk nu komt door geldzorgen of door een overvolle agenda, je zenuwstelsel reageert fysiologisch hetzelfde. Ik schreef er eerder over, naar aanleiding van onderzoek waarbij een gynaecoloog deze stapeling “toxische stress” noemde.
- Het onbewuste geheugen: Het zenuwstelsel heeft een diep geheugen. Toen ik zelf destijds de hypnobirthing-opleiding deed, viel het kwartje pas echt. Ik zag in hoe ingenieus ons onderbewuste werkt. Het registreert alles wat je eerder hebt meegemaakt, geeft daar een emotionele kleur aan en kan die eerdere ervaringen gebruiken om je baarmoeder in het heden ‘op slot’ te zetten als beschermingsmechanisme.
Net zoals het bij een bevalling belangrijk is om de enge verhalen van de buurvrouw te laten voor wat ze zijn, is het bij een kinderwens helpend om die onbewuste beelden te onderzoeken en te vervangen door positieve, helpende ervaringen. Nu geef ik dit principe door via gerichte hypnose bij cyclusherstel, kinderwens of zwangerschap. Het gaat erom om te blijven bij wat er is, in plaats van ervan weg te gaan (zoals vluchten of bevriezen). Dus ook bij emoties van wat voor aard dan ook.
Mocht een IVF-behandeling niet lukken, weet dan dat dit niet aan jouw emoties ligt. Dit wordt ondersteund door een grote meta-analyse van Boivin et al. (2011), gebaseerd op 14 prospectieve studies onder 3.583 vrouwen. Hieruit bleek geen verband tussen emotionele spanning voorafgaand aan een fertiliteitsbehandeling en de uiteindelijke uitkomst ervan. Niet de emotie zelf, maar hoe je er onbewust op reageert maakt wat mij betreft het verschil. Je hoeft je dus absoluut niet ook nog eens schuldig te voelen over je eigen emoties (en trouwens ook niet over je reactie erop).
Wat lichaamswerk wél doet: ervaren in plaats van begrijpen
Het lichaam is een fantastische ingang naar binnen, weg van het analyserende hoofd. Het gaat bij lichaamsgericht werk over ervaren in plaats van begrijpen; voelen hoe jouw hele systeem reageert.
Soms bevindt het lichaam zich in een stand van bevriezing, als een ijslaag op een stromende rivier. Aan de oppervlakte lijkt alles stil en bevroren, maar daaronder wil het water dolgraag bewegen. Lichaamswerk hakt het ijs niet plotsklaps open. Het gaat stap voor stap van binnenuit weer stromen, zodat lichaam, geest en spirit weer vrij met elkaar kunnen communiceren.
Waarom oosterse balans verschilt van westerse rust
In de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) en Ayurveda is balans geen statische, stille toestand. Het is juist een toestand van vrije beweging. Chronische stress veroorzaakt in de oosterse leer Qi- en bloedstagnatie (vaak in de lever- en miltmeridianen), wat de energiestroom naar het bekkengebied en de baarmoeder kan remmen.
Een overprikkeld systeem is dus geen ‘gespannen’ systeem, maar een systeem waarin de energie stagneert; waar de Nier-Jing niet gevoed wordt of warmte de juiste plek niet bereikt. De behandeling is in essentie niet gericht op minder doen, maar op het herstellen van de stroom. Het doel is dat je energiestroom flexibel en veerkrachtig blijft, als een rietstengel in de wind, zodat intensieve medische ingrepen of andere gebeurtenissen je systeem niet permanent in de verkramping trekken.
Voetreflexologie: wat ik zie in de praktijk
Vrouwen vertellen me regelmatig dat ze na een behandeling dieper slapen, dat hun lichaam zachter voelt en dat ze minder onderhuidse onrust ervaren. Soms merken ze ook minder pijn of irritatie vlak voor of tijdens hun menstruatie. Dit zijn de waardevolle ervaringen uit mijn eigen praktijk. Hoe een menstruatiecyclus verloopt is vanuit de oosterse visie een belangrijk signaal van vitaliteit (en dus vruchtbaarheid).
Daarnaast is er wetenschappelijk onderzoek naar voetreflexmassage. Een meta-analyse van Wang et al. (2020) bundelde 26 gerandomiseerde studies met in totaal 2.366 deelnemers. Daarin werden duidelijke verbeteringen gevonden in angst, sombere gevoelens en slaapkwaliteit. Hoewel dit onderzoek niet specifiek over vruchtbaarheid ging en de kwaliteit van de studies wisselt, sluit het naadloos aan bij wat ik zie. Een lichaam dat ’s nachts beter tot rust komt, heeft overdag simpelweg meer energie. Dat is ontzettend waardevol, juist in een traject waarin al zoveel aandacht naar het eindresultaat gaat.
Moxa: warmte in de traditie
Moxa is pure warmte. “Warme voeten, warme baarmoeder” is de gedachte uit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM).
Het onderzoek is voorzichtig. Een combinatie van acupunctuur en moxa hoorde in een grote netwerk-analyse bij de beter scorende opties voor vrouwen in een IVF-traject. De zekerheid van dat bewijs is laag. Ik zie moxa en acupressuur daarom als aanvulling: warmte en aanraking die je lichaam mag ontvangen ter ondersteuning van je voortplantingsstelsel. Geen garantie, wel een warme bedding. En verloskundigen in de regio Utrecht verwijzen vaak door voor moxa bij vrouwen met stuitligging.
Onderweg in je fertiliteitstraject
Een fertiliteitstraject kent verschillende intense fasen, en elk moment vraagt om een andere benadering:
- Richting de punctie: Een eicel rijpt in ongeveer drie maanden. Begin je drie tot zes maanden vooraf met voeding en gerichte aandacht voor je lijf? Dan geef je jouw systeem de tijd om rustig op te bouwen. Ook eerdere medische ervaringen kunnen in deze fase zacht de aandacht krijgen, bijvoorbeeld met behulp van hypnotherapie.
- Rond de terugplaatsing: Witte jassen, wisselende artsen, intieme onderzoeken en torenhoge verwachtingen. Ondertussen schommelen je hormonen flink, want je lichaam beweegt van ‘groeien’ naar ‘vasthouden’. Dat is mentaal en fysiek ontzettend veel gevraagd.
- In de twee wachtweken: Juist in deze slopende weken kunnen voetreflex en moxa je steunen. Je hoeft van mij niet te stoppen met denken, en je hoeft je angst niet weg te drukken; je mag simpelweg zijn met wat er op dat moment is. We leggen de storm buiten niet stil, maar we voeden de wortels zodat jouw boom blijft staan. (Binnenkort lanceren we bovendien een online meditatie- en regulatiepakket om je specifiek door deze twee wachtweken heen te loodsen).
Wat ik zie in de praktijk
Heb je al een heel lange weg achter de rug en veel geprobeerd? Dan geef ik je bewust geen huiswerk mee. Dat zou immers de zoveelste taak worden op een toch al overvol lijstje. Na meerdere pogingen kijken we eerst samen naar wat er al is gebeurd, zowel lichamelijk als mentaal. Soms is een bewuste pauze in het medische traject het zachtste antwoord dat je jezelf kunt geven. Even helemaal op adem komen.
Zaaien voor de oogst
Het liefst begin je al vóór een medisch traject, omdat er dan echt de tijd is. Wat je nu zaait in je voeding, je leefstijl en de regulatie van je zenuwstelsel, zie je over drie maanden terug in de kwaliteit van de eicelrijping.
Daarom bestaat A Soft Start. Gedurende drie cycli werken we intensief samen met masterclasses, 1:1 behandelingen en persoonlijke begeleiding en dit traject is er eventueel voor jullie beiden als partners. Of je nu de zware teleurstelling van eerdere pogingen met je meedraagt, het verdriet van een miskraam verwerkt, of juist net aan het traject begint: je bent meer dan welkom.
Herken je die onderhuidse onrust?
Neem contact op via de contactpagina voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek in Utrecht.
Deze blog is geschreven door Marise, het gezicht achter Natural Waves in Utrecht. Als complementair therapeut begeleidt zij vrouwen rondom kinderwens, cyclusherstel en zwangerschap. Met een unieke combinatie van oosterse geneeswijzen, westerse fysiologie en hypnotherapie helpt zij het zenuwstelsel te recaliberen, zodat de natuurlijke stroming in het lichaam weer de ruimte krijgt. Wil je hier zelf mee aan de slag? Lees meer over Marise of plan een afspraak via de contactpagina.
P.S. Het herstellen van de ritme van je cyclus en stroming in je bekken rondom je kinderwens begint bij het creëren van een bedding voor jezelf. Om je hierbij te helpen, heb ik een gratis baarmoedermeditatie voor je opgenomen. Een moment om diep te zakken en de verbinding tussen je hart en je bekkengebied weer te voelen.