Waarom chronische stress je cyclus en vruchtbaarheid beïnvloedt en wat je eraan kunt doen

Naar aanleiding van het boek: De innerlijke jaguar van Kimberly Ann Johnson

Als vrouwen zijn we vaak meesters in het aanpassen, pleasen, goed, aardig en coöperatief zijn. Maar ons lichaam herbergt een diepe, instinctieve kracht die we in onze moderne maatschappij vaak zijn kwijtgeraakt. In haar transformerende boek De innerlijke jaguar nodigt lichaamsgericht traumatherapeut Kimberly Ann Johnson ons uit om die oerkracht weer op te zoeken. Voor mijn praktijk was dit boek een feest van herkenning.

Een westerse kapstok voor herkenbare patronen

De innerlijke jaguar trok destijds specifiek mijn aandacht omdat het de diepe werking van het zenuwstelsel combineert met Johnsons uitgebreide ervaring als lichaamsgericht therapeut. Al lezende raakte ze mijn eigen praktijkervaringen zo treffend dat het boek een enorme inspiratiebron werd. Het biedt een ontzettend nuttige westerse kapstok voor patronen die ik dagelijks in de behandelruimte zie.

Ik herken de dynamiek bovendien bij mezelf, zoals de plotselinge shutdownreactie van het zenuwstelsel en de vurige activatie. Het is eigenlijk opmerkelijk dat we onszelf vaak zo slecht kennen op dit fundamentele zijnsniveau. Het is hoog tijd om onze lichaamsgerichte geletterdheid en bewustwording te vergroten.

In de traditionele, psychologische visie op beter worden ben je pas gezond als je weer productiever bent, je je jeugdtrauma’s analytisch hebt verwerkt of als je controle hebt over je lichaam en geest. Maar is zenuwstelselregulatie wel controle en kalmte ongeacht de situatie? Of is het juist levendigheid?

Veel vrouwen in mijn praktijk vluchten in fawning, oftewel overdreven pleasen om aardig gevonden te worden. Als vrouw is de rol van de zorgende, altruïstische moeder een makkelijke troef voor acceptatie in de samenleving. Maar zelfbeschermende responsen worden krachteloos wanneer je je zorg te veel naar buiten richt in plaats van naar binnen. Welk deel van jezelf ben je dan kwijtgeraakt? De titel van het boek geeft het antwoord al: je innerlijke jaguar.

De kern: Jouw lichaam heeft het antwoord al

Waar veel zelfhulpboeken blijven steken in mentale analyses, duikt Johnson direct de fysiologie in. Ze legt helder uit hoe stress, klein of groot trauma en dagelijkse spanning zich uiten in ons zenuwstelsel. Vaak reageren we op overweldigende situaties met een freeze-reactie, waardoor we onze woede inslikken of verstarren. De jaguar staat symbool voor onze gezonde, vitale agressie en grenzen. Juist door die jaguar-energie toe te laten, kan ons zenuwstelsel weer diep ontspannen.

De meest eye-opening les uit het boek is dat er geen universeel protocol bestaat dat voor iedereen werkt. De wijsheid van het lichaam is uniek voor jou. Het gaat om het leren erkennen van wat er in jouw lichaam gebeurt, en tegelijkertijd om het vergroten van je eigen draagkracht en bedding. Ook het omarmen van genot is voor veel vrouwen lastig, simpelweg omdat het niet ‘productief’ voelt. 

Leren werken met je lichaam en geest is geen lineair proces dat je zomaar even afvinkt, maar een heel persoonlijk pad. Een prachtig concept uit het boek is dat het herstelproces niet afhankelijk is van een narratieve, expliciete herinnering. Hier en nu heeft je lichaam alles al in huis om de sporen van het verleden achter je te laten.

De connectie met de praktijk bij Natural Waves

Binnen Natural Waves zie ik dagelijks hoe de voorkeursstand van het zenuwstelsel rechtstreeks invloed heeft op de vrouwelijke organen. Chronische stress en spanning hebben een diepgaand effect op het bekken en de baarmoeder. Logisch ook, want voortplanting en cyclusregulatie zijn biologische levensfuncties die van het zenuwstelsel direct geen voorrang meer krijgen zodra er gevaar dreigt. Alle energie en doorbloeding gaan dan acuut naar de overlevingsstand, zoals de vlucht-, vecht- of freezereactie.

Om deze diepe fysieke reacties te begrijpen, gebruiken we in de lichaamsgerichte therapie vaak modellen zoals de polyvagaaltheorie als een waardevolle metafoor. Hoewel de neurowetenschap de exacte biologie erachter tegenwoordig genuanceerder verklaart, blijft de psychologische herkenning van de ‘freeze’ of ‘fawning’ onverminderd krachtig.

Wanneer je zenuwstelsel chronisch in zo’n overlevingsmodus vaststaat, eist dat fysiek zijn tol. Dit uit zich in cyclus- en menstruatieklachten, een moeizaam fertiliteitstraject of diepe angst rondom de zwangerschap en geboorte. Vrouwen die hiermee worstelen hebben behoefte aan begeleiding die lichaam, zenuwstelsel en cyclus in samenhang ziet.

Ben je benieuwd hoe chronische en toxische stress je fysiologie nog meer beïnvloedt bij een kinderwens? Lees dan ook mijn artikel over waarom rust de basis is bij zwanger worden naar aanleiding van recent onderzoek van het Erasmus MC.

Wat ik dagelijks zie is dat klachten die meerdere gebieden beslaan, zoals biomechanica, hormonen, emoties en bindweefsel, buiten het specialisme van één zorgverlener vallen. Ze worden daardoor zelden in samenhang begrepen. Weer contact maken en leren samenwerken met die diepe intelligentie is de absolute basis van al mijn werk, of het nu gaat om vruchtbaarheid, cyclusherstel of zwangerschapsbegeleiding.

Fascia en fertiliteit: hoe stress zich vastzet in je bekken

Wanneer we praten over de impact van chronische stress op de organen in het bekken, kunnen we niet om het bindweefsel heen. Je myofasciale netwerk – de fascia die al je spieren, bloedvaten en organen omhult – reageert namelijk direct op de staat van je zenuwstelsel. Kimberly Ann Johnson beschrijft in haar werk treffend hoe trauma en stress fysiek worden opgeslagen. Als je zenuwstelsel constant in de overlevingsstand staat, trekt dit diepe weefsel zich ongemerkt samen. Het bekkengebied wordt stug, de doorbloeding neemt af en de natuurlijke beweeglijkheid van je baarmoeder en eierstokken komt onder druk te staan.

De visie van Johnson bekrachtigt dan ook de behandelstrategie die ik binnen Natural Waves hanteer. Om diepliggende spanning echt te ontladen, werk ik via twee vitale ingangen: van buitenaf én van binnenuit. Met gerichte myofasciale en reflectorische technieken, zoals voetreflexmassage en acupressuur, openen we handmatig de poort naar fysieke ontspanning in het bekken. We heffen verklevingen op en nodigen de vloeistofstroom in het weefsel uit om weer te gaan stromen.

Tegelijkertijd combineren we dit met krachtige ’top-down’ interventies, zoals hypnotherapie en visualisatie. Door je brein en zenuwstelsel bewust mee te nemen in een staat van diepe veiligheid, geef je het bindweefsel van binnenuit het signaal dat het de spierspanning mag loslaten. Juist deze synergie tussen het fysiek losmaken van de fascia en het mentaal kalmeren van je zenuwstelsel zorgt ervoor dat de natuurlijke, vrouwelijke stroming in je lichaam weer alle ruimte krijgt.

Probeer het nu: de 1-minuut positieve sensatie-oefening

Wat De innerlijke jaguar zo sterk maakt, zijn de praktische tools. Een ontzettend fijne en effectieve oefening is om te beginnen met 1 minuut je aandacht te richten op een positieve sensatie.

We zijn zo gewend om over het negatieve te verhalen en ons helingstraject als onze identiteit te gaan zien. Hierdoor vergeten we bijna dat we op elk moment kunnen besluiten om te genieten.

• Zie je een prachtige ondergaande zon en voel je je positief geraakt? Blijf erbij en houd dat gevoel 1 minuut bewust vast. Voel je de warmte en genegenheid van een mooie tekening die je dochter heeft gemaakt, of word je blij van de glimlach van een vreemdeling? Sla het op in je cellen.
• Leg een hand op je onderbuik. Voel de warmte. Blijf daar één minuut. Dat is genoeg om te beginnen en hiermee train je je zenuwstelsel direct in veiligheid.

Terug naar de natuurlijke stroming

De innerlijke jaguar herinnert ons eraan dat “heling” niet ontstaat door nog harder na te denken, maar door terug te keren naar de natuurlijke stroming van je lijf. Het lezen van dit boek is een prachtige eerste stap, maar het echt belichamen en ontladen van oude en huidige spanning doen we samen. En vergeet niet, voor mij ben je al heel, hoe je ook bent.

Herken jij jezelf in dit verhaal en voel je dat je lichaam ja zegt? Dan is het tijd om te stoppen met pleasen en je eigen lichaamsintelligentie weer de leiding te geven. De allereerste concrete stap die je kunt zetten is het plannen van een kennismakingsgesprek of een eerste afspraak. Je bent van harte welkom bij Natural Waves, neem hiervoor eenvoudig contact op via de contactpagina.

Deze blog is geschreven door Marise, het gezicht achter Natural Waves in Utrecht. Als complementair therapeut begeleidt zij vrouwen rondom kinderwens, cyclusherstel en zwangerschap. Met een unieke combinatie van oosterse geneeswijzen, westerse fysiologie en hypnotherapie helpt zij het zenuwstelsel te kalmeren, zodat de natuurlijke, vrouwelijke stroming in het lichaam weer de ruimte krijgt. Wil je hier zelf mee aan de slag? Lees meer over Marise of plan een afspraak via de contactpagina.