Welkom bij deel 2 in de reeks over het zenuwstelsel en vruchtbaarheid. In deel 1 van deze reeks keken we naar hoe een chronisch overprikkeld zenuwstelsel zich vastzet in overlevingsstanden zoals de freeze-reactie. Vandaag duiken we een laag dieper: hoe reageert jouw hormonale cyclus hier biologisch op en wat vertelt de oosterse geneeskunde ons over deze innerlijke storm?
Je hoort het waarschijnlijk vaker dan je lief is wanneer je zwanger wilt worden: “Je moet er gewoon wat minder mee bezig zijn, dan komt het vanzelf.” Een goedbedoeld advies dat pijnlijk de plank misslaat. Want ontspannen ‘op commando’ werkt niet. Bovendien doet het geen recht aan de biologische realiteit van je lichaam.
Jouw lichaam is namelijk geen machine die zomaar kapotgaat. Het is een intens intelligent ecosysteem dat continu prioriteiten stelt om jou te beschermen. En in de rangorde van de natuur is vruchtbaarheid een prachtige bloei, maar overleving gaat altijd voor.
Om te begrijpen waarom je cyclus reageert op stress, moeten we kijken naar een bijzonder communicatielijntje in je innerlijke natuur: de westerse HPO-as, die in de oosterse geneeskunde als nauw verbonden met de vrije stroom van je vitale levensenergie wordt gezien.
Wat is de HPO-as? (En de stroom van je vitale energie)
In jouw lichaam communiceren je hersenen en je eierstokken constant met elkaar via de HPO-as (Hypothalamus-Hypofyse-Ovarium-as). Westerse neurowetenschap en eeuwenoude oosterse wijsheid spreken hier exact dezelfde taal, alleen in andere woorden. Zie dit netwerk gerust als de innerlijke seizoenscyclus van een prachtige boom:
- De Hypothalamus (De Wortels & de Grond): Dit diepe deel van je brein scant continu de omgeving. Is de bodem vruchtbaar? Is het een fijne plek om te verkeren? Is er milde zon of nadert er een storm? Als het sein op groen staat, sturen de wortels een gezonde sapstroom (GnRH) omhoog naar de stam.
- De Hypofyse (De Stam & de Takken): De stam ontvangt het signaal en verdeelt de energie via hormonen (FSH en LH) naar de uiterste knoppen. In de oosterse visie zorgt een vrije, soepele stroom van levensenergie (Qi) en bloed ervoor dat deze hormonen hun weg moeiteloos vinden.
- De Eierstokken (De Bloesem): Zij reageren op de milde sapstroom en de energetische voeding. Ze laten een eitje rijpen, zorgen voor een eisprong en laten de bloesem open springen.
Wanneer je innerlijke natuur in balans is, stroomt deze cyclus moeiteloos van winter naar lente en zomer. Maar er is een kaper op de kust: de HPA-as, oftewel je stress-as.
Wat wind doet met de cyclus
Zodra er (fysieke of mentale) stress oplaait, zet je lichaam de HPA-as aan. In het oosten zeggen we: de wind steekt op. Je lichaam ervaart dit als een acute, gure winterstorm of een aanhoudende droogte. De stress trekt direct alle overlevingsenergie naar zich toe om de boom overeind te houden. En de bloei van de bloesem? Die wordt direct op de pauzestand gezet.
Zodra je zenuwstelsel zich ergens niet thuis voelt of schaarste detecteert, of dat nu een naderende deadline, diepe angst voor een onvervulde kinderwens, of chronische overprikkeling is, beschermt je lichaam zichzelf. Het schiet acuut in de overlevingsstanden waar we het in deel 1 over hadden. In de natuur zie je dat een boom in tijden van extreme droogte zijn bloesem of blaadjes afwerpt om zijn eigen stam of wortels te redden. Net zoals afgelopen zomer bij de boom voor mijn deur in het Merwedeplantsoen. Sommige takken met blad werden compleet bruin, om later van de boom te vallen en de rest van de boom meer ruimte te geven.
Je innerlijke natuur doet exact hetzelfde. De westerse HPO-as schroeft de sapstroom (GnRH) terug omdat de oosterse energiestroom naar het bekken stagneert. De stam (hypofyse) raakt ontregeld en stuurt minder of onregelmatig FSH en LH naar de takken. Dit is géén fout van je lichaam. Het is een puur biologisch beschermingsmechanisme. Alleen uit zich dat in je cyclus helaas heel concreet in signalen waar je onzeker van kunt worden:
- Een onregelmatige cyclus (de lente laat door de gure wind op zich wachten).
- Een uitblijvende ovulatie (je lichaam skipt de bloei om energie te besparen voor de stam).
- Een korte luteale fase (de bodem is door de droogte niet voedzaam genoeg om het jonge zaadje te laten wortelen).
- Symptomen die horen bij cyclusklachten of PCOS.
Je hoofd kan wel bedenken dat je nu lekker thuis op de bank zit, maar als je zenuwstelsel de gure storm nog voelt razen en de energiestroom stagneert, krijgt je hormonale cyclus simpelweg geen groen licht om te stromen.
De oosterse blik op een haperende hormoonas
Als complementair therapeut gebruik ik de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) en Ayurveda als eerste ingang om te zien waar de HPO-as hapert. De gedetailleerde analyse van jouw unieke cyclus geeft mij namelijk een heel heldere, eerste aanwijzing van het energetische beeld. De sensaties in je voeten en ons gesprek doen daarna de rest.
Binnen de TCM zien we vaak dat een overmaat aan vurige stress leidt tot Lever-Qi-stagnatie. De lever hoort te zorgen voor die vrije, soepele stroom door je lijf. Zodra de wind van stress opsteekt, raakt die stroom stug en gestagneerd. Omdat de energie naar het bekken stagneert, droogt de diepe voeding voor de eierstokken (de Nier-Jing, ofwel je diepe essentie) tijdelijk op.
Binnen de Ayurveda spreken we in dit geval van een verstoorde Vata-dosha. Vata vertegenwoordigt de elementen lucht en ether, en staat voor beweging. Stress, haast en angst jagen Vata op. Er ontstaat letterlijk te veel kou, wind en onrust in de schoot. De biologische bodem wordt droog, waardoor een zaadje simpelweg niet kan landen of wortelen. Beide tradities laten zien dat een haperende hormoonhuishouding altijd begint bij een verstoorde innerlijke natuur.
Waarom nog meer ‘moeten’ niet werkt (en hoe voetreflex de storm stilzet)
Wanneer vrouwen merken dat hun cyclus onrustig is, schieten ze door die opgejaagde Vata-dosha en actieve HPA-as vaak onbewust nóg verder in de actiestand. Ze moeten van zichzelf gezonder eten, mediteren én thuis ademhalingsoefeningen doen. Maar als je al zo ontzettend veel ballen hoog te houden hebt, voelen die thuisopdrachten vaak als de zoveelste bal. En dat is nu net niét wat je nodig hebt. Jouw zenuwstelsel registreert dit simpelweg als nóg meer ‘moeten’, waardoor de innerlijke gure wind blijft razen.
Daarom geloof ik erin dat we het samen doen. In mijn praktijkruimte hoef je niets te presteren of te oefenen. Daarom geloof ik erin dat we het samen doen. Mijn naam is Marise, en in mijn praktijk Natural Waves in Utrecht hoef je helemaal niets te presteren of te oefenen. Mijn werk op het snijvlak van moderne zenuwstelselwetenschap en oosterse tradities is er niet op gericht om je direct te ‘repareren’ of te fiksen. Het is een uitnodiging aan je systeem om te vertragen en werkelijk te landen.
Met integrale voetreflexmassage als krachtig, zacht uitgangspunt kunnen we het systeem al na een paar sessies aanzienlijk laten verschuiven. Op je voeten weerspiegelen zich specifieke reflexzones die in directe verbinding staan met je zenuwstelsel, je hypothalamus en je eierstokken. Door deze zones zacht en gericht te behandelen, leggen we de westerse stress-as handmatig het zwijgen op. We kalmeren de opgelopen innerlijke wind en brengen de gestagneerde Lever-Qi weer in beweging. De kou trekt weg en de rust keert terug.
De praktijk: Ruimte voelen op de massagetafel
Dankzij mijn jarenlange ervaring met onder andere moxatherapie bij stuitligging en intensieve begeleiding op weg naar de bevalling, kan ik inmiddels heel nauwkeurig aanvoelen wanneer de rust in de HPO-as herstelt en het energetische werk zijn vruchten afwerpt.
Bij zwangere vrouwen is die verschuiving magisch: je kunt de ruimte in het bekken vaak direct waarnemen omdat de baby door de herwonnen ontspanning ineens heerlijk begint te bewegen en te rollenbollen. Bij vrouwen met een kindje in stuitligging geeft dat direct het diepe vertrouwen dat de moxa en de herwonnen energiestroom hun werk doen.
Maar ook als je nog op de drempel van een zwangerschap staat, zijn die signalen er voor mij als ervaren therapeut. Ik voel het aan de soepelheid in je lijf, je ademhaling die zachtjes naar je buik zakt en de veranderende warmtesensaties in je voeten. Na een paar sessies merken vrouwen die binnenkwamen met een overprikkeld zenuwstelsel de verandering vaak zelf al op: Vata kalmeert, ze gaan beduidend beter slapen en de spijsvertering loopt soepeler. Zo fijn.
En wanneer die basis van rust eenmaal is gelegd, zie je na een maand of drie dat de hormonale sapstroom volgt: de HPO-as herstelt, de cyclus begint mee te verschuiven en de warme, vruchtbare bedding in je bekkengebied keert terug. Dit is ook precies de basis die we leggen in het preconceptietraject A Soft Start: een rustige, gedragen bodem creëren nog vóór de conceptie.
De gure storm in je lijf hoeft niet permanent te zijn.
Volgende week in deel 3: Lichaamsgerichte begeleiding bij een kinderwens
Nu je weet hoe de storm energetisch en biologisch werkt, wil je natuurlijk ook weten hoe je die balans herstelt via je lijf. Volgende week verschijnt het laatste deel van deze reeks. Daarin duiken we in de kracht van lichaamsgerichte begeleiding. Hoe helpt het om bekkengebied weer te laten stomen? En hoe leer je weer helder te luisteren naar de subtiele signalen en de wijsheid van je eigen lichaam?Houd de website in de gaten om deel 3 niet te missen.